Czym jest filozofia?

To jest pytanie dzisiaj bardzo ważne. W epoce tzw. nowożytnej (czyli od ok. połowy XVIII w.) filozofia znalazła się w kryzysie, ponieważ nie nadążała za gwałtownym rozwojem nauk przyrodniczych. Powstawały konkurujące ze sobą nurty myśli filozoficznej, z których żaden nie ogarniał całości zagadnień, którymi we wcześniejszych epokach zajmowała się filozofia. A przecież między filozofia Platona i Arystotelesa z jednej strony a filozofią Kartezjusza czy Wittgensteina nie ma zasadniczych sprzeczności.
Kryzys filozofii przyczynił się do kryzysu i zamętu w dziedzinie wiedzy powszechnej i w dziedzinie edukacji.
W dziedzinie wiedzy o świecie jest wiele sprzeczności. Powszechnie dostępna technika coraz bardziej wyprzedza powszechną wiedzę.
"Odkąd istnieje nauka, nie ustają wysiłki, aby wyjść poza rozważania częściowe i objąć w jednej nauce wszystko, co istnieje; nie ustają próby, by obok nauk specjalnych zbudować naukę, która da pogląd na świat: ta nauka była i jest nazywana filozofią. To nauka, której zakres jest zatem z wszystkich nauk najobszerniejszy i pojęcia najogólniejsze." (Władysław Tatarkiewicz, "Historia filozofii")
Bardzo istotne jest określenie: "obok nauk specjalnych". Z dzisiejszego punktu widzenia to się jeszcze bardziej uwidocznia. Filozofia powinna znów stać się interdyscyplinarną dziedziną wiedzy, łączącą osiągnięcia "nauk specjalnych". Niekiedy także wyszukującą sprzeczności między "naukami specjalnymi". Idąc dalej tym tropem można dojść do wniosku, że filozofia nie jest nauką, lecz komentarzem do nauki, jest wiedzą o świecie. Po różnych meandrach filozofii, która przez pewien czas nie wiadomo czym była, następuje teraz powrót do korzeni. Filozofia ma budować pogląd na świat, porządkować wiedzę o świecie. Posługiwać się w tym celu "naukami specjalnymi". Włącznie (oczywiście!) z matematyką, nierozerwalnie związaną z filozofią od jej zarania. Filozofów oraz tych, którzy uważali się lub byli uważani za filozofów było bardzo wielu. Z punktu widzenia rozwoju wiedzy o świecie warto wymienić filozofów, jak następuje (wybór jest subiektywny i bardzo trudny): Tales z Miletu, Heraklit (Hraklejtos) z Efezu, Zenon z Elei, Demokryt z Abdery, Pitagoras z Samos, Sokrates z Aten, Platon z Aten, Arystoteles z Stagiry, Św. Tomasz z Akwinu, Giordano Bruno, Kartezjusz, Leibniz. Mniej więcej od czasów tzw. Oświecenia filozofia zaczęła schodzić stopniowo na manowce, być może przytłoczona (onieśmielona) dynamicznym rozwojem "nauk specjalnych", głównie matematyki. Można zaryzykować, że filozofowie przegrywali z matematyką. Doszło do całkowitego zerwania filozofów z matematyką, co z dzisiejszego punktu widzenia deprecjonuje filozofię tych "filozofów". Z tego powodu można było twierdzić, że filozofia nie jest nauką, a jedynie propagandą. Dlatego pisma Hegla, Kanta czy Nietzschego są - z punktu widzenia nauk ścisłych - delikatnie mówiąc, mętne, a wielu uważa je po prostu za bredzenie, które można dowolnie naginać do własnych potrzeb. Całe szczęście, że filozofia, jako zwornik wszystkich nauk, powoli wraca nie tylko do matematyki, ale zwłaszcza do zajmowania się na poważnie ogólnym (makro) i szczegółowym (mikro) poglądem na świat.